نادر جاویدپور؛ کارشناس صنعت نفت و پتروشیمی
برای یک کارشناس نفت، روند کاهش نسبی شدت مصرف انرژی در ایران در سه سال اخیر (با وجود افزایش تولید ناخالص داخلی) نشانهای امیدوارکننده است و برای یک اقتصاددان، ظرفیت صرفهجویی سالانه ۳۰ تا ۴۰ میلیارد دلار یارانه پنهان انرژی، بزرگترین فرصت سرمایهگذاری ملی است که تاکنون مورد غفلت واقع شده است.
پرسش اصلی این نیست که «چه مشکلی داریم؟» پرسش این است که با چه ابزارهایی میتوانیم مصرف را بهینه کنیم، رفاه مردم را افزایش دهیم و در عین حال صنعت نفت را به قطب کارایی انرژی در منطقه تبدیل کنیم. پاسخ را باید در طراحی هوشمندانه سیاستهای تشویقی، سرمایهگذاری در زیرساختهای حملونقل عمومی، و نوسازی تدریجی ناوگان مصرف پیدا کرد. بنزین و حملونقل عمومی مسیری به سوی کارایی است که با مشوقهای هوشمند شتاب میگیرد.
هر کیلومتر خط مترو در کلانشهرها، به طور متوسط ۴۰ میلیون لیتر بنزین در سال صرفهجویی میکند (با فرض جابجایی روزانه ۲۰ هزار مسافر). هزینه ساخت هر کیلومتر مترو حدود ۳۰۰ میلیارد تومان است که ظرف کمتر از ۴ سال از محل صرفهجویی سوخت و کاهش هزینههای تعمیر و نگهداری جادهها، بازگشت سرمایه دارد. حملونقل عمومی یک سرمایهگذاری با بازدهی دوگانه است .
تجربه موفقی که در کشور کره جنوبی برای گسترش زیرساخت سبز به کار گرفته شده است را میتوان در کشورمان با تکمیل خطوط نیمهتمام مترو در کلانشهرهای بزرگ تهران، مشهد، اصفهان، تبریز، شیراز، اهواز، کرج، قم طی ۵ سال و با اولویت دادن به بخشهایی که بیشترین تراکم مسافر را دارند تکرار نمود و برای تأمین مالی، میتوان از اوراق مشارکت سبز با بهره جذاب برای سرمایهگذاران خرد استفاده کرد؛.
نوسازی ناوگان نیز قدم دیگری با بازگشت سرمایه به جیب مردم است. طرح اسقاط خودروهای فرسوده (با عمر بالای ۲۰ سال) یکی از مؤثرترین ابزارهای مدیریت مصرف بنزین است. با اسقاط هر خودروی فرسوده که از رده خارج شود سالانه ۲,۵۰۰ تا ۳,۰۰۰ لیتر در مصرف بنزین صرفهجویی میشود که معادل قیمت واقعی ۳۰ تا ۳۵ میلیون تومان خواهد شد و در کنار آن کاهش آلایندگی یک بازده جانبی طرح است. راهکار عملی دیگر فعال شدن اعطای وام کمبهره با بازپرداخت ۵ ساله به مالکان خودروهای فرسوده است که با اسقاط آنها ، خودروی نو و پاکتر و ایمنتر ناوگان در اختیار هموطنان قرار میگیرد. منابع این وام را از محل صرفهجویی سوخت در دو سال اول تأمین میشود. تجربه کشور ترکیه (با اسقاط ۲ میلیون خودرو طی ۵ سال) نشان داده است که این مدل، هم مصرف سوخت را کاهش میدهد و هم چرخ صنعت را میچرخاند.
در کشورهایی مانند ترکیه و مالزی از قیمتگذاری پلکانی جهت تشویق مصرف بهینه استفاده شده و بدون فشار به دهکهای پایین جامعه قیمت سوخت در سه محدوده مصرف سهمیه پایه، متوسط و مصرف زیاد به سه قیمت یارانهای، نیمه یارانهای و قیمت آزاد عرضه شده و عواید حاصل از فروش مازاد بر سهمیه پایه، مستقیماً به حساب دهکهای کمدرآمد (با استفاده از دادههای دهکبندی درآمدی) واریز میشود و اگرچه در حال حاضر نیز این روش اعمال میشود ولی نیاز به بازنگری در مقدار سهمیه و قیمت هریک بر حسب تورم و شرایط روز احساس میگردد. در این روش خانوارهای کممصرف (اکثر دهکهای پایین) تحت تأثیر قرار نمیگیرند و خانوارهای پرمصرفها هزینه واقعی را میپردازند و انگیزه کاهش مصرف پیدا میکنند و از سویی دولت بدون ایجاد تورم، یارانه را هدفمند میکند.
اگر برنامههای فوق با جدیت و تداوم اجرا شوند، در افق ۵ ساله شاهد دستاوردهایی چون کاهش ۲۵ درصدی مصرف بنزین یعنی حدود 10 میلیارد لیتر در سال صرفهجویی، کاهش ۴۰ درصدی آلودگی هوای کلانشهرها و – اسقاط ۲ میلیون خودروی فرسوده و ورود خودروهای استاندارد یورو ۵ خواهیم بود.
ما دانش فنی، تجهیزات و نیروی انسانی را داریم. پالایشگاه ستاره خلیجفارس نشان داد که میتوانیم هر پروژهای را به سرانجام برسانیم. اکنون نوبت بهکارگیری این توان در حوزه بهینهسازی مصرف است. صنعت نفت آماده همکاری با دولت در ارائه مشوقها و تسهیل سرمایهگذاری در پروژههای صرفهجویی است. یارانه انرژی سرمایه ملی ماست. با قیمتگذاری پلکانی و بازگرداندن عواید مازاد به دهکهای پایین، میتوانیم هم عدالت را برقرار کنیم، هم انگیزه بهینهسازی را ایجاد کنیم، هم تورم را کنترل کنیم. این یک بازی سهبرنده است که فقط باید جرأت انجام آن را داشته باشیم.
مسیر مدیریت بهینه انرژی در ایران، مسیری پر از فرصت، امید و دستاوردهای ملموس است. آنچه امروز به آن نیاز داریم، نه شعار، بلکه اراده جمعی و طراحی هوشمندانه است. با هم میتوانیم ایران را به جایگاهی برسانیم که هر واحد انرژی مصرفی، بالاترین ارزش افزوده را ایجاد کند؛ جایی که هوای شهرهایمان پاکتر، جادههایمان خلوتتر، و بودجه خانوادهها و دولت، پربارتر باشد.این شدنی است. شرط آن، باور به توان خود و حرکت در مسیری است که کشورهای موفق پیش از ما پیمودهاند، با تطبیق با شرایط بومی خودمان.
از همین امروز میتوانیم شروع کنیم.
دیدگاه ها بسته هستند.